Cập nhật 03:33 ngày 11-12-2009
ND - Ngày 15-12, Nghị định số 84/2009/NÐ-CP về kinh doanh xăng, dầu bắt đầu có hiệu lực. Nghị định này quy định rõ cơ chế kinh doanh xăng, dầu và điều kiện kinh doanh xăng, dầu tại thị trường Việt Nam, thay thế các văn bản trước đây. Theo Nghị định 84, việc kinh doanh xăng, dầu sẽ được vận hành theo cơ chế mới, doanh nghiệp (DN) được quyền quyết định giá bán lẻ khi giá xăng, dầu thành phẩm thị trường thế giới có biến động.
Từ năm 2007, Nghị định 55 về kinh doanh xăng, dầu cũng đã xác định mục tiêu chuyển kinh doanh xăng, dầu sang cơ chế thị trường, giảm dần sự bù lỗ của Nhà nước nhưng khi đưa vào vận hành do giá thị trường thế giới biến động phức tạp, tăng giá liên tục, thời kỳ cao điểm giá dầu thô lên tới 148 USD/thùng. Trong bối cảnh như vậy, để ổn định sản xuất và đời sống, Nhà nước tiếp tục điều hành theo hướng "tiệm cận" giá thế giới mà chưa thực hiện hoàn toàn theo cơ chế thị trường. Sự điều hành này dẫn tới việc cơ quan quản lý nhà nước phải chạy theo DN để quản lý giá, còn DN thì bị động, mỗi lần muốn tăng hoặc giảm giá đều phải xin phép, còn người tiêu dùng thì bức xúc sau mỗi lần tăng giá. Ðiều đáng nói hơn do chưa chuyển hẳn sang cơ chế thị trường, Nhà nước vẫn phải bù lỗ cho DN đầu mối kinh doanh xăng, dầu. Theo số liệu công bố của Kiểm toán Nhà nước, tổng số tiền ngân sách phải bỏ ra cấp bù cho các DN đầu mối nhập khẩu năm 2008 là 22 nghìn tỷ đồng. Trong đó, cấp bù lỗ cho Tổng công ty Xăng dầu Việt Nam là 10.775 tỷ đồng đối với các mặt hàng dầu và 4.000 tỷ đồng đối với mặt hàng xăng. Năm 2009, mặc dù thị trường thế giới giá tiếp tục biến động nhưng với quyết tâm chuyển kinh doanh xăng, dầu sang cơ chế thị trường, Nhà nước đã chấm dứt bù lỗ cho DN nhưng số nộp ngân sách Nhà nước của DN cũng bắt đầu tăng lên. Riêng Tổng công ty Xăng dầu Việt Nam dự kiến mức nộp ngân sách Nhà nước năm 2009 là 26 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 10 nghìn tỷ đồng so với năm trước, con số này đã khẳng định kết quả của điều hành kinh doanh xăng, dầu theo cơ chế thị trường.
Ðể từng bước chuyển kinh doanh xăng, dầu theo cơ chế mới, Nghị định 84 quy định rõ những điều kiện, quyền lợi, trách nhiệm của từng đối tượng trong quá trình kinh doanh xăng, dầu. Ðặc biệt là việc công khai hóa công thức tính toán hình thành giá bán lẻ xăng, dầu, công khai minh bạch để làm căn cứ giám sát quá trình tăng, giảm giá. Cũng theo quy định mới, DN sẽ được phép tự ban hành, công bố và áp dụng giá bán mà không cần đăng ký, xin phép phương án điều chỉnh giá, bỏ qua khâu kiểm tra, phê duyệt phương án như trước đây, từ đó xóa bỏ được tình trạng cơ quan quản lý "chờ" DN đăng ký giá, còn DN nhìn nhau để tăng, giảm, loại bỏ được yếu tố phi thị trường. Theo quy định mới, các DN khác nhau nhập khẩu xăng, dầu ở các thời điểm khác nhau có thể bán ra với mức giá khác nhau, nếu tiết kiệm được chi phí thì có thể đưa ra giá cạnh tranh, đồng thời tự quyết định tăng, giảm theo khung đã quy định khi giá biến động và tự chịu trách nhiệm. Việc vận hành theo cơ chế mới ngoài việc đơn giản hóa khâu quản lý vẫn bảo đảm sự chặt chẽ, còn người tiêu dùng có thể giám sát được giá bán của DN. Tính ưu việt của cơ chế mới còn được thể hiện thông qua chấm dứt bù lỗ cho DN kinh doanh xăng, dầu, giảm chi cho ngân sách Nhà nước.
Những quy định mới tại Nghị định 84 là bước tiến trong quản lý, bảo đảm Nhà nước điều hành quản lý giá xăng, dầu theo cơ chế thị trường. Vấn đề còn lại là để đưa chính sách vào cuộc sống, quyết tâm không quay trở lại cơ chế bao cấp đòi hỏi trong quá trình điều hành, cơ quan quản lý nhà nước cần có thái độ kiên định và kiên quyết vận hành hoàn toàn theo cơ chế thị trường, loại bỏ những yếu tố làm cản trở đến quá trình vận hành theo cơ chế mới, tăng cường vai trò kiểm tra, giám sát của Nhà nước. Bộ Tài chính, Bộ Công thương tổ chức kiểm tra giám sát chặt chẽ, giữ vai trò trọng tài, bảo đảm tính khách quan, công khai, minh bạch để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Trong quá trình kinh doanh, những DN đầu mối không thực hiện đúng quy định phải được xử lý kịp thời, công khai hóa thông tin về sai phạm để người tiêu dùng biết. Quá trình chuyển đổi cơ chế kinh doanh sẽ còn phải đối mặt với những diễn biến phức tạp của thị trường, đòi hỏi các cơ quan quản lý Nhà nước, DN và đặc biệt là người tiêu dùng phải thích ứng với những biến động tăng, giảm giá theo quy luật thị trường, kiên trì thực hiện đúng những quy định tại Nghị định số 84 của Chính phủ.
PHAN HÙNG