Giá xăng điều chỉnh tại thời điểm 30/8/2009: Có phải doanh nghiệp lãi 3.000đ/lít?

Số ra Thứ Tư ngày 9/9/2009 (trang 3 & 4)

Gần đây, trên Báo Công an Nhân dân số ra ngày 02/09/2009 có đăng bài “Tại sao giá xăng dầu liên tục tăng giá?”, trong đó có đưa ra nhận định: điều hành giá xăng trong nước không tương quan với diễn biến của giá dầu thô trên thị trường thế giới; kể từ ngày 02/04/2009 đến nay, giá xăng dầu trong nước tăng tới 7 lần trong khi giá dầu thô thế giới không dao động lớn; các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu thường nêu giá thế giới liên tục tăng cao, doanh nghiệp lỗ, nhưng thực tế một lít xăng A92 hiện nay doanh nghiệp đang lãi 3.113đ/lít... Bộ Tài chính khẳng định, những thông tin trên là không đúng, không những chưa phù hợp với chủ trương điều hành giá xăng dầu, với diễn biến của giá xăng dầu thế giới, mà còn rất dễ tác đông không thuận đến tâm lý người dân và gây bất lợi cho công tác điều hành giá của nhà nước.

NHẤT QUÁN ĐIỀU HÀNH GIÁ THEO CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG CÓ SỰ QUẢN LÝ CỦA NHÀ NƯỚC

Bà Nguyễn Thanh Hương – Phó Cục trưởng Cục quản lý Giá, Bộ tài chính cho biết, việc điều hành giá xăng hiện nay được thực hiện theo nguyên tắc: nhất quán điều hành giá theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước; giá có lên, có xuống theo biến động của giá thế giới (vấn đề này Thủ tướng Chính phủ, Bộ tài chính đã báo cáo và được Bộ Chính trị, Ban chấp hành Trung ương thống nhất). Không quay lại cơ chế mua của thế giới cao, bán ở trong nước thấp, thực hiện bù lỗ, bù giá…Đảm bảo mức giá bán lẻ xăng của Việt Nam tương đương với mặt bằng giá của các nước trong khu vực, đặc biệt là Trung Quốc, Lào, Camphuchia để góp phần ngăn ngừa và hạn chế tình trạng buôn lậu xăng dầu qua biên giới; khuyến khích sử dụng tiết kiệm, hiệu quả xăng trong sản xuất, tiêu dùng. Thực hiện nguyên tắc chia sẻ quyền, lợi ích và trách nhiệm giữa Nhà nước, Doanh nghiệp và người tiêu dùng. Doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu phải có trách nhiệm nộp đủ các khoản thu của ngân sách Nhà nước theo luật định (theo mức thuế mà Nhà nước công bố).

Riêng về khoản hoàn trả ngân sách Nhà nước (1.000 đồng/lít): trong cơ cấu giá xăng năm 2009, về nguyên tắc phải có 1.000 đồng/lít để doanh nghiệp hoàn trả ngân sách Nhà nước với lý do: từ 1/7/2007 giá xăng thực hiện theo cơ chế thị trường. Tuy nhiên, do giá thế giới liên tục tăng cao, doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối phải thực hiện nhiệm vụ bình ổn giá xăng theo yêu cầu của Chính phủ, chính vì vậy đã phát sinh lỗ kinh doanh xăng trong năm 2007 và 2008 với tổng số lỗ khoảng 4.040 tỷ đồng. Bộ Tài chính đã tạm ứng cho doanh nghiệp vay là 4.038,5 tỷ đồng để có vốn kinh doanh, tự xử lý số lỗ nêu trên và sau đó phải có nghĩa vụ trích hoàn trả ngân sách Nhà nước. Đến thắng 7/2009 các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối mới trích để hoàn trả ngân sách được khoảng 38% so với số tiền mà Bộ Tài chính đã tạm ứng cho vay. Như vậy, số tiền mà các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối còn nợ và phải tiếp tục hoàn trả ngân sách Nhà nước để tự xử lý số lỗ kinh doanh xăng của đơn vị mình trong thời gian tới còn khoảng 2.508 tỷ đồng (tương đương 62%).

KHÔNG LẤY GIÁ DẦU THÔ ĐỂ TÍNH GIÁ BÁN LẺ XĂNG DẦU TRONG NƯỚC

Bà Hương cũng cho biết, một số tờ báo khi đưa tin, bài bình luận về giá bán xăng dầu trong nước thường lấy giá dầu thô để tính toán, điều đó là không hợp lý. Bộ Tài chính một lần nữa khẳng định, giá xăng dầu trong nước được tính toán căn cứ vào diễn biến giá xăng thành phẩm (chứ không phải tính theo giá dầu thô) của thị trường thế giới tính bình quân phù hợp với thời gian dự trữ lưu thông hàng tồn kho tối thiểu ở trong nước quy định tại Nghị định số 55/2007/NĐ-CP ngày 6/4/2007 của Chính phủ (tối thiểu 20 ngày) chứ không tính giá theo thời điểm hàng ngày hoặc trong vài ngày. Sở dĩ phải căn cứ vào giá xăng dầu thành phẩm vì nước ta nhập khẩu xăng dầu thành phẩm chứ không phải nhập dầu thô về bán. Mặt khác, giá xăng dầu thành phẩm thường cao hơn giá dầu thô. Nếu lấy giá dầu thô để tính giá xăng dầu thành phẩm là không phản ánh đúng mức giá thực.

Căn cứ này được quy định rất rõ trong Thông tư số 56/2009/TT-BTC ngày 23/3/2009 của Bộ Tài chính hướng dẫn cơ chế hình thành, sử dụng, quyết toán Quỹ bình ổn giá xăng dầu; Thông tư số 159/2009/TT-BTC ngày 6/8/2009 về việc sửa đổi, bổ sung Thông tư số 56/2009/TT-BTC ngày 23/3/2009 của Bộ Tài chính hướng dẫn cơ chế hình thành, sử dụng, quyết toán Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Cụ thể, “giá vốn bán lẻ cơ sở được tính băng: [giá CIF cộng (+) Thuế nhập khẩu cộng (+) Thuế tiêu thụ đặc biệt] nhân (x) Tỷ giá ngoại tệ cộng (+) Thuế VAT cộng (+) Phí xăng dầu cộng (+) mức trích Quỹ bình ổn giá bắt buộc cộng (+) các loại thuế, phí và các khoản trích nộp khác theo quy định hiện hành của pháp luật cộng (+) Chi phí kinh doanh của doanh nghiệp cộng (+) Lợi nhuận định mức”.

Trong đó, giá CIF là giá xăng, dầu thế giới theo công bố của tờ Platt’s Singapore được tính bình quân cho một đơn vị hàng hoá phù hợp với thời gian dự trữ lưu thông theo quy định của pháp luật công (+) chi phí phát sinh để đưa xăng, dầu về đến cảng Việt Nam (chi phí bảo hiểm, chi phí vận chuyển…). Tỷ giá ngoại tệ là tỷ giá bán bình quân thực tế của ngân hàng thương mại đến thời điểm xác định giá, nơi mà các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu giao dịch thường xuyên phục vụ việc nhập khẩu xăng dầu. Chi phí kinh doanh xăng dầu được tính tối đa 600 đồng/lít đối với xăng và sẽ được điều chỉnh cụ thể cho phù hợp với từng thời kỳ. Lợi nhuận định mức được tính tối đa tương ứng giá vốn bán lẻ cơ sở 300 đồng/lít (kg). Lợi nhuận thu được thực tế của doanh nghiệp tuỳ thuộc vào hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Như vậy, việc điều hành giá xăng, dầu trong nước không chỉ phụ thuộc vào diễn biến của giá xăng thị trường thế giới, mà còn phụ thuộc vào tỷ giá ngoại tệ giữa đồng Việt Nam với đồng đô la Mỹ, chính sách điều tiết của Nhà nước phù hợp với đường lối phát triển kinh tế xã hội trong từng thời kỳ.

NHÀ NƯỚC, DOANH NGHIỆP VÀ NGƯỜI TIÊU DÙNG CÙNG CHIA SẺ QUYỀN LỢI VÀ TRÁCH NHIỆM

Thực tế điều hành giá xăng trong thời gian qua cho thấy, việc điều hành giá xaăg theo cơ chế trên đã có tác dụng thiết thực, một mặt đảm bảo thu NSNN, mặt khác không tạo ra sự biến động đột biến về giá xăng, dầu. Trong quá trình thực hiện cơ chế điều hành giá như trên, giá bán xăng, dầu trong nước được điều hành linh hoạt theo tín hiệu của giá xăng (chứ không phải là giá dầu thô) trên thị trường thế giới, có kết hợp với việc xử lý đồng bộ các biện pháp tài chính (thuế nhập khẩu, phí, kéo dài thời gian trả nợ ngân sách Nhà nước,…); thực hiện chủ trương chia sẻ trách nhiệm, quyền lợi giữa người tiêu dùng, doanh nghiệp và Nhà nước để bình ổn giá trong nước, tránh những đột biến xảy ra, ảnh hưởng bất lợi cho nền kinh tế.

Sau thời gian giá xăng dầu thị trường thế giới “hạ nhiệt” vào những tháng cuối năm 2008, nhưng đã tăng trong năm 2009, nếu lấy giá thế giới từng tháng năm 2009 so với tháng 12/2008 thì tốc độ tăng giá như sau:

Với giá xăng thị trường thế giới đã biến động tăng trở lại từ đầu năm 2009 như trên đây, lẽ ra các doanh nghiệp phải tăng giá bán lẻ xăng trong nước ngay từ tháng đầu năm 2009 cho phù hợp với biến động của giá xăng thế giới. Tuy nhiên, để giảm bớt tác động đến mặt bằng giá chung và kiềm chế tốc độ tăng chỉ số giá tiêu dùng trong dịp Tết (thông thường chỉ số giá bán lẻ tiêu dùng tăng cao trong dịp Tết Nguyên đán); mặt khác, trong bối cảnh Chính phủ đang áp dụng các giải pháp chống suy giảm kinh tế, nên Bộ Tài chính đã lựa chọn không tăng giá xăng trong quý I/2009 mà thực hiện giảm thuế suất thuế nhập khẩu mặt hàng xăng để giữ bình ổn giá trong nước. Cụ thể, ngày 21/1/2009 điều chỉnh giảm thuế nhập khẩu xăng 5% (từ 40% xuống 35%); ngày 5/2/2009 điều chỉnh giảm 10% (từ 35% xuống 25%); ngày 19/2/2009 điều chỉnh giảm 5% (từ 25% xuống 20%).

Song song với biện pháp giảm thuế nhập khẩu, khi giá xăng thế giới biến động mạnh Bộ Tài chính còn kết hợp với các biện pháp tài chính khác để kiềm chế tăng giá xăng trong nước như: kéo dài thời gian trả nợ ngân sách nhà nước 1.000 đồng/lít đối với mặt hàng xăng (trong tháng 2/2009 Bộ Tài chính có văn bản số 2841/BTC-TCDN ngày 12/3/2009 cho phép doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối kéo dài thời gian trả nợ ngân sách 1 tháng; văn bản số 7933/BTC-TCDN ngày 3/6/2009 cho phép doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối tiếp tục kéo dài thời gian trả nợ ngân sách thêm 1 tháng nữa. Như vậy, doanh nghiệp được kéo dài thời gian trả nợ NSNN thêm 2 tháng so với thời hạn trả nợ theo cam kết tại Giấy nhận nợ với NSNN).

Chỉ khi từ tháng 4/2009 khi đã áp dụng tất cả các biện pháp trên, giá thế giới vẫn tiếp tục tăng (tăng trong 20 ngày tính giá có thể có ngày giá dao động giảm nhưng bình quân 20 ngày giá vẫn ở mức tăng cao), Liên Bộ Tài chính – Công Thương mới cho phép các doanh nghiệp điều chỉnh 7 lần tăng giá xăng ở mức độ “có kiềm chế” ở mỗi lần điều chỉnh giá, nếu doanh nghiệp thực hiện tiết kiệm chi phí thì mới có thể hoà vốn.

Khi giá xăng thị trường thế giới trong nửa đầu tháng 7/2009 giảm so với tháng trước đó, ngày 15/7/2009 Liên Bộ Tài chính – Công Thương đã tổ chức họp báo thông báo về điều hành các giải pháp tài chính và giá xăng dầu trong nước hiện nay (có tài liệu họp báo kèm theo công văn), trong đó nêu rõ: “Trên cơ sở các nguyên tắc nêu trên, căn cứ thực tế điều hành giá xăng dầu thời gian vừa qua, tình hình và diễn biến giá xăng dầu trên thế giới, trường hợp trong thời gian tới giá xăng, dầu thế giới tiếp tục chiều hướng giảm, sau khi xin ý kiến Thường trực Chính phủ, Liên Bộ Tài chính – Công Thương sẽ điều hành giá như sau: điều hành thuế nhập khẩu phù hợp với barem thuế đã công bố. Tiếp tục để doanh nghiệp trích 1.000 đồng/lít đối với mặt hàng xăng để hoàn trả số tiền ngân sách đã ứng ra cho doanh nghiệp tự xử lý số lỗ kinh doanh xăng. Tiếp tục trích Quỹ Bình ổn giá đối với một số mặt hàng có điều kiện do giá thế giới giảm để tạo nguồn lực đáp ứng cho yêu cầu bình ổn giá khi giá thế giới tăng trở lại. Thực hiện giảm giá đối với mặt hàng xăng dầu nào nếu có điều kiện (sau khi đã áp dụng các biện pháp nêu trên)”.

Thực tế, ngày 14/7/2009 Bộ Tài chính có công văn số 156/CQLG-TLSX về điều hành các giải pháp tài chính và giá xăng, dầu hiện nay, trong đó Bộ Tài chính đã thông báo để doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối tiếp tục trích 1.000 đồng/lít đối với mặt hàng xăng nhằm hoàn trả số tiền ngân sách đã ứng ra cho doanh nghiệp tự xử lý số lỗ kinh doanh xăng, dầu năm 2007, năm 2008. Hơn nữa, từ nửa cuối tháng 7/2009 trở lại đây, giá xăng thị trường thế giới tiếp tục tăng trở lại (giá xăng thế giới dao động từ trên 71 USD/thùng đến trên 82 USD/thùng), vì vậy giá bán xăng trong nước không thể giảm mà phải thực hiện theo chiều hướng ngược lại.

Từ những phân tích trên cho thấy: nếu tính toán đầy đủ các yếu tố chi phí theo thị trường và Nhà nước không hỗ trợ các giải pháp như đã nêu trên, thì giá bán lẻ mặt hàng xăng trong nước có một số thời điểm còn phải cao hơn mức giá do doanh nghiệp quy định và được Liên Bộ chấp thuận. Điều này cũng đồng nghĩa: trong một số thời điểm điều chỉnh tăng giá xăng, giá bán xăng trong nước chưa được tính đủ các yếu tố hình thành theo quy định và mức giá chưa phản ánh đúng diễn biến của giá xăng thị trường thế giới.

GIÁ XĂNG ĐIỀU CHỈNH TẠI THỜI ĐIỂM 30/8/2009 CÓ PHẢI DOANH NGHIỆP LÃI MỘT LÍT 3.000Đ?

Khi điều chỉnh tăng giá xăng ngày 30/8/2009, trong thông cáo báo chí ngày 29/8/2009 Bộ Tài chính đã cung cấp cho các cơ quan báo chí giá xăng thế giới bình quân của 20 ngày (từ ngày 9/8/2009 đến ngày 28/8/2009) là 79,71 USD/thùng (đây là giá FOB chưa có các chi phí phát sinh đưa xăng về đến cảng Việt Nam như: chi phí vận chuyển, bảo hiểm,…) và với nguyên tắc, căn cứ để xác định giá xăng được nêu ở mục 1, mục 2 trên đây giá vốn là: 15.890 đồng/lít, nếu không cho phép điều chỉnh tăng giá xăng (giá xăng RON 92 giữ mức 14.700 đồng/lít), thì kinh doanh xăng lỗ 1.190 đồng/lít. Chính vì vậy, Liên Bộ Tài chính – Công thương chấp thuận để doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối điều chỉnh tăng giá xăng thêm 1.000 đồng/lít (giá xăng RON 92 từ 14.700 đồng/lít lên 15.700 đồng/lít), mức giá mới điều chỉnh được thực hiện từ ngày 30/8/2009.

Tuy nhiên, tác giả bài báo lại lấy giá dầu thô 70 USD/thùng bán tại cảng các nước xuất khẩu mà không phải là giá nhập về cảng Việt Nam, quy đổi 159 lít/thùng để tính ra xăng A92 và tỷ giá liên ngân hàng 16.974 VND/USD (trong khi tỷ giá bán ra của Ngân hàng ngoại thương tại thời điểm đó là 17.815 VND/USD) để tính ra giá xăng 7.472 đồng/lít cộng (+) các khoản phải nộp và chi phí khác để ra giá vốn 12.587 đồng/lít là cách tính không phù hợp với những nguyên tắc, căn cứ, phương pháp tính giá mà Bộ Tài chính đã công bố công khai.

Nguyễn Phượng